شبکه بهداشت و درمان عباس اباد
۱۳۹۷ دوشنبه ۲۸ آبان
br ENGLISH
آشنايي با دستگاه نوار قلب (ECG)
 

الكتروكارديوگرافي يا قلب‌نگاري يا گرفتن نوار قلب (Electrocardiography) نوعي روش سنجش شاخص‌هاي قلبي در علوم و فناوري پزشكي است. معمولاً در پزشكي از دوازده ليد براي ثبت نوار قلب استفاده مي شود.

در اين روش كه از طريق پوست انجام مي‌گيرد، تغييرات پتانسيل الكتريكي كه در اثر فعاليت الكتريكي عضله قلب بوجود مي‌آيد، ثبت مي‌گردند. در يك نوار قلب معمولي ابتدا موج تحريك الكتريكي دهليز (P) را داريم. سپس موج تحريك الكتريكي بطن با كمپلكس QRS ديده مي شود. بازگشت سلول هاي بطني از حالت تحريك شده به حالت عادي با موج T در نوار قلب ديده مي‌شود . البته همه اين موج ها در همه ليدهاي نوار قلب حضور ندارند .
 
الكتروكارديوگرام (Electrocardiogram) يا نوار قلب به نمودار ثبت‌شده تغييرات پتانسيل الكتريكي ناشي از تحريك عضله قلب گفته مي‌شود. معمولاً با مخفف ECG يا EKG (مورد دوم مخفف كلمهٔ
  

آلماني Elektrokardiogramm) مشخص مي‌شود.

دستگاه الكتروكارديوگراف، اين نمودار را بر روي نوار كاغذي خط كشي شده‌اي به طور پيوسته ضبط مي‌كند. اطلاعاتي كه روي الكتروكارديوگرام ضبط مي‌شود، نشان دهنده امواج الكتريكي محرك قلب مي‌باشد. اين امواج نمايشگر مراحل مختلف تحريكات قلبي هستند.
 

مرحله اول- استراحت عمومي قلب به مدت 0/4 ثانيه

در اين مرحله بطون و دهليز‌ها در حال استراحت اند. خون تيره به وسيله بزرگ سياهرگهاي زبرين و زيرين، به دهليز راست مي ريزد. اين خون به خاطر وزنش، از طريق دريچه‌هاي لختي - كه به هنگام پايان موج T سيكل قلبي پيشين باز شده اند- وارد بطون مي‌شود و آن ها را تا حدي پر مي‌كند. اما براي اينكه خون دهليزها به طور كامل وارد بطون بشود، دهليزها بايد منقبض شوند. لازم به ذكر است هر ماهيچه‌اي در قلب كه بخواهد منقبض شود يا استراحت كند، ابتدا بايد موج انقباض يا استراحتش در تمام نقاط آن ماهيچه منتشر شود. پس براي انقباض دهليزها، ابتدا بايد پيام انقباض در سراسر آن ها منتشر بشود. اين كار توسط بافت گرهي دهليز انجام مي‌شود. در بين دو دهليز، اين تنها دهليز راست است كه داراي بافت گرهي است. از سويي كانون زايش انقباضات قلب نيز كه همان گره پيش آهنگ مي‌باشد، در ديواره پشتي دهليز راست و در زير منفذ بزرگ سياهرگ زبرين قرار دارد. پس  

براي انقباض ابتدا گره پيش آهنگ به صورت ريتم خود به خودي تحريك مي‌شود و اين پيام انقباض را از طريق 3 رشته گرهي دهليز راست به گره دهليزي بطني كه در حد فاصل بين ديواره دهليزها و بطون و كمي متمايل به دهليز راست قرار دارد هدايت مي‌كند. طي حركت پيام از پيشاهنگ به دهليزي- بطني، ميون هاي ميوكارد قلب كه در مسير انتقال اين پيام قرار دارند، منقبض شده و اين انقباض از ميوني به ميون ديگر در دهليز راست انتشار مي‌يابد و نهايتا از طريق ميون هاي دهليز راست به ميون هاي دهليز چپ نيز منتشر شده و كل دهليزها را فرا مي‌گيرد. البته اين پيام نمي‌تواند از طريق ميون هاي دهليزها به ميون هاي بطون منتقل شود، چون در ديواره بين بطون و دهليزها بافت پيوندي رشته‌اي عايقي قرار دارد كه باعث مي‌شود انتقال پيام از دهليزها به بطون تنها از طريق بافت گرهي كه از وسط اين عايق رد مي‌شود، صورت گيرد. اگر اين بافت عايق نبود، دهليزها و بطون هم زمان به هم منقبض مي‌شدند و كارايي قلب بسيار پايين مي آمد؛ چون در اين حالت پس از پمپاژ مقدار كمي خون به بطون، آن ها نيز همين مقدار كم را به سمت بدن و شش ها پمپ مي‌كردند و خون كمي به آن ها مي‌رسيد. پس از اينكه اين پيام به طور كامل سراسر دهليز را فرا گرفت، در الكتروكارديوگرام موج P ثبت مي‌شود. بلافاصله بعد از آن مدت استراحت عمومي قلب يعني 0/4 ثانيه به اتمام مي‌رسد.

حوادث قلب در ابتداي دياستول

1) ورود بيش از 75٪ خون از دهليزها به بطون در اثر وزن خون

2) انتشار موج انقباض دهليزها در سراسر دهليزها ---- ايجاد موج P در الكتروكارديوگرام

وضعيت دريچه ها:

سيني‌ها ---- بسته؛ تا خون وارد شده به بطون از طريق اين دريچه‌ها وارد سرخرگها نشود.

لختي‌ها ---- باز؛ تا خون دهليزها وارد بطون شوند.

مرحله دوم انقباض دهليزها به مدت 0/1 ثانيه

در ابتداي ابن مرحله بلافاصله دهليزها منقبض مي‌شوند و ٪ 25 خون باقي مانده را نيز وارد بطون مي‌كنند. حالا در هر بطن 120cc خون موجود است يعني به طور كلي 240cc در بطون. اين انقباض به مدت 0/1 ثانيه طول مي‌كشد و از انتهاي موج P تا انتهاي موج R را در الكتروكارديوگرام دربرمي‌گيرد. اما در طي اين انقباض در 0/1 ثانيه، دو عمل بسيار مهم نيز همزمان رخ مي‌دهد :

1) انتشار موج انقباض بطون: بطون موظف اند بلافاصله بعد از انقباض دهليزها و پرشدن كامل خود از خون، منقبض شوند و خون را به سرخرگها وارد كنند. بنابراين پس از گذشت مدت بسيار كمي از اين 0/1 ثانيه (‌فاصله انتهاي P تا Q) موج انقباض بطون كه خيلي قدرتمند مي‌باشد، در سراسر بطون منتشر مي‌شود. براي اين عمل، گره دهليزي بطني كه در پايان استراحت عمومي قلب پيام انقباض را گرفته، اين پيام را از طريق رشته و الياف گرهي ديواره بين دو بطن و ديواره بطون و همچنين به كمك الياف ماهيچه‌اي كه براي انتقال پيام تخصصي شده اند، به سراسر بطون و نهايتا به نوك پايين قلب منتقل مي‌كند. اما سرعت هدايت پيام بافت دهليزي-بطني و الياف گرهي ديواره بين دو بطن خيلي كم و در عوض سرعت انتشار پيام الياف گرهي ديواره بطون  

خيلي زياد است. اما چرا؟؟! اگر سرعت اين سه قسمت با هم برابر بود، پيام بلافاصله سراسر ديواره بين دو بطن را فرا مي‌گرفت (‌چون اول به ديواره مياني مي‌رود و بعد از آنجا به سراسر بطن) و ديواره مياني زودتر از جاهاي ديگر بطن منقبض مي‌شد. ولي اكنون، در حين اينكه پيام در ديواره مياني منتشر مي‌شود، به سرعت توسط الياف ديواره بطن ها تمام بطن ها را فرا مي‌گيرد و عملاً اين تفاوت سرعت سبب مي‌شود كه پيام انقباض در يك مدت تمام بطن ها را فرا بگيرد. اين عمل كمتر از 0/1 ثانيه طول مي‌كشد و نهايتا موج QRS را در الكتروكارديوگرام ايجاد مي‌كند.

2) انتشار موج استراحت در دهليزها: همزمان با انقباض دهليزها، چون بلافاصله بعد از انقباض، دهليزها بايد استراحت كنند؛ پس پيام استراحت در آنها شروع به انتشار مي‌كند. اين پيام كه اندكي بعد از شروع انقباض آغاز مي‌شود، به مدت كمتر از 0/1 ثانيه طول مي‌كشد (‌فاصله انتهاي P تا Q) و هيچ موجي را در الكتروكارديوگرام به وجودنمي آورد! چون قدرت موج انتشار انقباض بطون آنقدر زياد است كه اين پيام كوچك در QRS گم مي‌شود! به هر حال با پايان موج QRS استراحت دهليزها شروع مي‌شود.

حوادث قلب در انتهاي دياستول

1) انقباض دهليزها ---- وقوع از P تا پايان R (انقباض تغييري در الكتروكارديوگرام ايجاد نمي‌كند چون پيام الكتريكي منتقل نمي‌شود!)

2) انتشار پيام انقباض بطون ---- ايجاد موج QRSدر الكتروكارديوگرام

3) انتشار پيام استراحت دهليزها ---- زير موج پيام قوي انتشار انقباض بطون گم مي‌شود!

4)‌شنيدن صداي اول قلب

وضعيت دريچه ها:

سيني‌ها ---- بسته؛ تا خون وارد شده به بطون از طريق اين دريچه‌ها وارد سرخرگها نشود.

لختي‌ها ---- باز؛ تا خون دهليزها وارد بطون شوند.

مرحله سوم انقباض بطون به مدت 0/3 ثانيه

بلافاصله با انتشار پيام انقباض، بطون شروع به انقباض مي‌كنند و خون را با فشار بالاي سيستولي به سمت سرخرگها پمپ مي‌كنند. اين خون با فشار خود از سويي دريچه‌هاي يكطرفه لختي را كه فقط به سمت بطون باز مي‌شوند- بسته و باعث شنيده شدن صداي اول قلب مي‌شوند و از سوي ديگر با فشار دريچه‌هاي سيني را كه فقط به سمت سرخرگها باز مي‌شوند- باز كرده و وارد سرخرگها مي‌شود. تمامي اين مراحل در مدت زمان بسيار كوتاه و در موج 

مي‌شود؛ اما به دليل بسته بودن لختي‌ها خون نمي‌تواند وارد بطون شود و اندك اندك وارد دهليزها مي شود. (اين رويه به مدت 0/3 ثانيه يعني پايان انقباض بطني ادامه مي يابد.)‌

موارد روي داده در موج S:

1) استراحت دهليزها و انقباض بطون

2) بسته شدن دريچه‌هاي لختي در اثر فشار خون ناشي از انقباض بطون

3) باز شدن دريچه‌هاي سيني در اثر فشار خون ناشي از انقباض بطون

اما بعد از گذشت اندكي از انقباض بطون (فاصله S تا T) چون بطون بلافاصله بعد از انقباض (اتمام اين 0/3 ثانيه) بايد استراحت كنند، پيام استراحت آنها منتشر مي‌شود و موج T را در الكتروكارديوگرام ثبت مي‌كند. پس از اتمام اين موج بطون نيز شروع به استراحت مي‌كنند. پس استراحت عمومي قلب آغاز مي‌شود، چون دهليزها نيز 0/3 ثانيه است كه استراحت خود را آغاز كرده اند. استراحت بطون باعث قطع فشار اعمال شده بر روي دريچه‌ها مي‌شود؛ در نتيجه دريچه‌هاي سيني بسته مي‌شوند و صداي دوم قلب را كه كوتاه تر و زيرتر است به وجود مي‌آورد. از سويي دريچه‌هاي لختي كه 0/3 ثانيه است تحت تاثير فشار خون موجود در دهليزها هستند، از اين موقعيت يعني عدم فشار سيستولي استفاده كرده و دريچه‌هاي لختي را در جهت بطون باز كرده و شروع به پر كردن بطون مي‌كنند.

نكته: حداكثر انقباض بطون، در ابتداي موج T انجام مي‌شود.

نكته: زمان استراحت بطون 0/5 ثانيه و زمان استراحت دهليزها 0/7 ثانيه مي‌باشد.

نكته: باز شدن دريچه صدايي ايجاد نمي‌كند.

حوادث قلب در سيستول

1) انقباض بطون به مدت 0/3 ثانيه --- فاصله S تا T

2) استراحت دهليزها

3) شنيدن صداي دوم قلب

وضعيت دريچه ها:

1) سيني ها--- ابتدا باز (‌در هنگام انقباض بطون) و بعد بسته (پس از اتمام انقباض بطون)

2) لختي ها---- ابتدا بسته (‌در هنگام انقباض بطون) و بعد باز (پس از اتمام انقباض بطون)

S روي مي‌دهند. همچنين دهليزها بعد از پايان انتشار پيام استراحتشان تا 0/7 ثانيه استراحت مي‌كنند. در اين مدت خون دوباره از بزرگ سياهرگهاي زيرين و زبرين وارد دهليز راست  

تغييرات ECG در بيماري ها

در تعداد زيادي از بيماري هاي قلبي ما تغييراتي در نوار قلب داريم كه راهگشا مي‌باشد. مثلا در آريتمي قلبي تعداد يا شكل امواج در نوار قلب تغيير مي‌كند. در بيماري هاي ايسكميك قلبي معمولاً بسته به حاد يا قديمي بودن واقعه ايسكميك و ناحيه رگ هاي درگير، ما موج Q عميق، موج T برعكس يا بالا و پايين رفتن قطعه S T را داريم. در برخي بيماري ها نيز ما انحراف محور قلب را داريم. در برخي بلوكهاي قلبي پهن شدن كمپلكس QRS را داريم. در برخي اختلالات الكتروليتهاي سرم مانند افزايش پتاسيم خون نيز ما تغييرات ECG داريم.

1394/12/03
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
شماره تلفن
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
Powered by DorsaPortal