شبکه بهداشت و درمان عباس اباد
۱۳۹۷ دوشنبه ۲۸ آبان
br ENGLISH
شير مدارس

شير مدارس

تهيه و تنظيم : سميه رستگاري كارشناس مسئول سلامت نوجوانان و مدارس

مقاله از : دكتر عزيزاله كمال زاده ( فوق تخصص متابوليسم انرژي و پروتئين، عضو هيات علمي (دانشيار)، رئيس اسبق كميته ملي شير مدارس كشور)

اهميت برنامه شير مدارس در افزايش فرهنگ مصرف شير و لبنيات

شير از نظر بهداشتي يك نياز مبرم براي جامعه و بويژه سنين در حال رشد است.
توجه جهاني به كودكان و اهميت آنان براي ساخت جامعه اي پويا و اينكه همه كودكان حق دارند از تغذيه خوب، محيط مناسب و مراقبت هاي بهداشتي اساسي برخوردار باشند تا در برابر انواع بيماري ها محافظت شده و از رشد و تكامل جسمي و فكري مناسب بهره مند شوند، باعث گرديده است كه اكثر كشورها نسبت به راهكارهاي بهبود وضع تغذيه اي كودكان جامعه، توجه خاصي داشته باشند. از جمله، اين راهكارهاي جهاني، اجراي برنامه شير مدارس مي باشد كه با توجه به نقش غيرقابل انكار آن در بهبود سلامت دانش آموزان، مورد توجه همه كشورهاي جهان قرار گرفته است، به طوري كه در سالهاي اخير، كشورهاي بسياري از جمله روسيه، پاكستان، سنگال، ويتنام، بوسني، هندوراس، رواندا، زامبيا، اوكراين، اكوادر، صربستان و نيكاراگوئه نيز به جمع كشورهاي داراي برنامه شير مدارس افزوده شده اند و در حاليكه تا ده سال گذشته تنها در حدود 40 كشور، برنامه توزيع شير مدارس اجرا مي شد، با توجه به اهميت و نقش شير در سلامت و رشد جسمي و فكري دانش آموزان، امروزه در حدود 100 كشور جهان، برنامه شير مدارس اجرا مي گردد. بررسي ها نشان مي دهد كشورهاي موفق در اجراي برنامه شير مدارس، موارد مهم زير را رعايت مي نمايند: - برنامه ريزي منظم و پايدار، - توزيع منظم شير مدارس در تمام طول سال تحصيلي، - استمرار در توزيع منظم شير مدارس، - و از همه مهمتر، استفاده از بسته هاي شير با كيفيت و ايمني بالا همراه با كمترين ريسك از نظر بهداشتي يعني شيرهاي استريل توليد شده به روش فرادما (UHT). تجربه موفق اين كشورها باعث گرديده كه بقيه كشورها نيز بنا به دلايلي از قبيل: كيفيت بالا، ايمني بسيار بالا، امكان كنترل قبل از توزيع و مصرف، عدم نياز به زنجيره سرما (كاهش مصرف انرژي)، عدم نياز به دستگاه هاي عريض و طويل كنترلي و نظارتي، و اثر مثبت مصرف شير در ذهن دانش آموزان، از شير استريل (UHT) در برنامه شير مدارس استفاده نمايند. در جمهوري اسلامي ايران از 10 سال پيش، برنامه توزيع شير مدارس به صورت رايگان با اهداف كاهش سوء تغذيه و فقر، افزايش سلامت و رشد جامعه، افزايش توان فيزيكي و فكري دانش آموزان و داشتن جامعه اي سالم، افزايش بهداشت و كاهش هزينه هاي درمان، اصلاح الگوي مصرف و افزايش مصرف شير و لبنيات و استفاده هدفمند از يارانه، اجرا مي شود و يكي از برنامه هاي بسيار ارزشمند كشور بوده و از جمله مصاديق بارز توزيع هدفمند يارانه ها محسوب مي شود كه به طور مشخص در اختيار جمعيت تعريف شده و گروه هدف يعني دانش آموزان قرار مي گيرد. اما به نظر مي رسد لازم است از تجربيات كشورهاي موفق در اجراي برنامه استفاده شود و با برنامه ريزي منظم تر و استفاده بيشتر از بسته هاي شير با كيفيت و ايمني بالا، بهتر به اهداف خود دست يابد. منابع مالي مورد نياز اين برنامه در كشورهاي مختلف، متفاوت است، در اكثر كشورها، منابع مالي توسط دولت ها تامين شده و شير به صورت يارانه اي و رايگان توزيع مي شود. در تعدادي از كشورها، منابع مالي توسط بخش خصوصي و با قيمت هاي كمتر از قيمت بازار آزاد عرضه مي گردد و در تعدادي ديگر از كشورها، منابع مالي برنامه، از تركيب هر دو يارانه هاي دولتي و قيمت آزاد تشكيل شده است. به طور مثال، در كشورهايي نظير سوئد، فنلاند و پرتقال، شير رايگان تا پايان دوره متوسطه در مدارس توزيع مي شود. در جمهوري اسلامي ايران نيز در سال 1388 تا پايان دوره راهنمائي، شير رايگان بين حدود 11 ميليون دانش آموز توزيع شده است و انتطار مي رود كه طي سال جاري و سال هاي آينده كليه دانش آموزان تا پايان مقطع دبيرستان، تحت پوشش برنامه توزيع رايگان شير مدارس قرار گيرند. در كشورهايي مثل آفريقاي جنوبي، آرژانتين و مولداوي توزيع شير رايگان مدارس صرفا به كودكان و دانش آموزاني كه درآمد خانواده آنان پائين است، محدود مي شود. در كشور تايلند نيز شير رايگان مدارس بين 8 ميليون دانش آموز در حجم بسيار وسيع توزيع مي گردد.

دركشورهايي مثل استراليا، آلمان و ايسلند نيز شير يارانه اي در مدارس توزيع مي شود. بررسي ها نشان مي دهد كه در بيشتر كشورها، توزيع شير مدارس به صورت رايگان و يارانه اي صورت مي گيرد. در حدود 30 درصد كشورها نيز شير به صورت آزاد و يا با تخفيف قيمت نسبت به قيمت بازار در مدارس توزيع مي گردد. در كشورهاي عربستان، چين، مالاوي، فيليپين، اسلواكي، شير به همان قيمتي كه در بازار به فروش مي رسد، در مدارس توزيع مي شود. در صورتي كه در كشورهايي مثل استوني، نيوزيلند، زامبيا و ايالت آنتارياي كانادا كه داراي برنامه توزيع رايگان شير مدارس نمي باشند، قيمت شير مدارس حدود 30 درصد كمتر از قيمت بازار آزاد است. اطلاعات مربوط به بسته بندي به كار رفته در مدارس نيز نشان مي دهد كه در اكثر غريب به اتفاق كشورها شير مدارس در بسته هاي استريل فرادما (UHT) و در حجم 200 ميلي ليتر توزيع مي شود. استفاده از شير استريل در برنامه شير مدارس به دليل كيفيت و ايمني بالاي شير استريل است. مزايايي مثل كيفيت بالاي شيرخام مورد استفاده در تهيه شير استريل UHT (شير خام مورد استفاده در تهيه شير UHT از نوع شيرهاي خام ممتاز و درجه يك است كه داراي كمترين بار ميكروبي مي باشد)، نگهداري طولاني مدت در شرايط محيط بدون نياز به زنجيره سرد، حمل و نقل و دسترسي آسان، ضايعات كمتر، بسته بندي و طعم مطلوب براي دانش آموزان و ايجاد احساس رواني بهتر در دانش آموزان، و ....، همگي از جمله دلائلي است كه شير استريل در مدارس اكثريت غريب به اتفاق كشورهاي دنيا توزيع مي شود. معايبي از قبيل وجود باكتري هاي مقاوم به گرما، وجود باكتري هاي اسپوردار (هاگ دار) و رويشي و هم چنين سموم مترشحه از باكتري هايي كه در درجه حرارت پاستوريزاسيون از بين نمي روند، در شير استريل وجود ندارد. شير پاستوريزه بايد تحت شرايط سرد (در يخچال) و در درجه حرارت پائين نگهداري شود، در غير اين صورت، باكتري هاي گرمادوست، هاگ دار و رويشي تكثير پيدا كرده و سريعا شير فاسد مي شود. از طرفي، اگر شير پاستوريزه بيشتر از دو روز در شرائط سرد باقي بماند، باكتري هاي سرمادوست موجود در شير، تكثير يافته و شير را فاسد و غيرقابل مصرف مي نمايد. در صورتي كه شيرهاي نامطمئن توسط دانش آموزان مصرف شود، علاوه بر بروز احتمالي مشكلات گوارشي و مسموميت، تصور منفي از شير در ذهن دانش آموزان باقي مي گذارد. لذا، از آنجا كه بطوركلي كنترل كيفي و بهداشتي شيرهاي پاستوريزه اي كه در حجم گسترده اي (مثل شير مدارس) توزيع مي شوند، بسيار مشكل و هزينه بر است و از طرفي عوارض غيرقابل اجتناب مصرف احتمالي شيرهاي آلوده، كليه كشورها ترجيح مي دهند كه از شير با كيفيت و ايمني بالا يعني شير استريل UHT (فرادما) در مدارس استفاده نمايند. در همه كشورها، مصرف شير در مدارس نه تنها موجب افزايش رشد جسمي و فكري و ارتقاء قدرت يادگيري دانش آموزان گرديده، بلكه به توليد و مصرف بيشتر شير و فراورده هاي لبني نيز منجر شده است. به عنوان مثال در كشور ژاپن، مصرف سرانه شير از 5 ليتر در دهه 60 به بيش از 70 ليتر در امروز رسيده است. مطالعات انجام شده در كشور تايلند نيز نشان مي دهد كه مصرف سرانه شير از حدود 3 ليتر در دهه 70 به بيش از 28 ليتر در امروز رسيده است و متوسط ميزان افزايش قد دانش آموزان از 2 سانتي متر در سال به 5 الي 6 سانتي متر در سال رسيده است. مقدار شير توزيعي مدارس در كشورهاي مختلف نيز متفاوت است. مطالعات نشان مي دهد كه در كشورهايي كه مقدار شير مدارس، درصد بالايي از مقدار كل شير مصرفي جامعه را داشته است، رشد جسمي و قدرت يادگيري دانش آموزان نيز افزايش بيشتري دارا بوده است. به طور مثال سهم شير مدارس در تايلند حدود 25 درصد مصرف كل كشور، در ژاپن (9 درصد)، در ايالات متحده آمريكا (7 درصد)، در فنلاند (5 درصد)، در نروژ و سوئد (4 درصد) و در كانادا و دانمارك نيز حدود 3 درصد و در اكثر كشورهاي ديگر حدود 1 درصد از مقدار كل شير مصرفي را نشان مي دهد. هرچند، جمهوري اسلامي ايران از جمله كشورهايي است كه جمعيت بالايي از دانش آموزان را تحت پوشش برنامه شير مدارس دارد، ولي با توجه به مقدار 14 كيلوگرم سرانه هر دانش آموز، شير مدارس، سهمي حدود 2 درصد از كل شير مصرفي كشور را دارا مي باشد. در صورتي كه كشورهاي ديگر جهان اگرچه ممكن است جمعيت دانش آموزي كمتري را تحت پوشش داشته باشند، ولي سرانه شير مدرسه هر دانش آموز تحت پوشش، بسيار بالاتر و بين 30 تا 55 ليتر بوده و در حدود 200 تا 260 روز در سال در مدارس شير توزيع مي گردد، در حاليكه در ايران تنها در 70 روز از سال تحصيلي، شير بين دانش آموزان توزيع مي شود. به طور مثال، در كشور تايلند، بين حدود 8 ميليون نفر دانش آموز در يك سال تحصيلي 260 نوبت (روز) شير توزيع مي گردد كه با احتساب 200 ميلي ليتر شير در هر نوبت، سرانه هر دانش آموز، 52 ليتر در يك سال تحصيلي مي شود. دولت تايلند نيز حدود 433 ميليون دلار هزينه سالانه برنامه شير مدارس را به طور رايگان تامين مي نمايد. 

 

1395/04/26
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
شماره تلفن
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
Powered by DorsaPortal